Pocwè sacwants volnut l’ pea des politikîs ?

Èn årtike di Wikisource.
Aller à la navigation Aller à la recherche
Pocwè sacwants volnut l' pea des politikîs ?
Belletristica [1]; riprins come vaici dins "Li Walofile Gazete"., 2021
Pocwè sacwants volnut l' pea des politikîs ?

Les politikîs yet politicresses sont veyou evî pa, a tot sketer dins l' minimome[1], 40 å cint des Bedjes. Mins nerén, les djins fijhant del politike sont impôrtants dins nosse societé k' est, sorlon l' sourdant oficir, ene democraceye riprezintative[2] ; dj' ô bén, ene democraceye wice li peupe est riprezinté på des djins k' el peupe aveut eléjhou pindant des libes votaedjes. Les politikîs yet politicresses ont l' mission haemåve d' vierner so ene certinne peuplåcion d' el meyeuse manire possibe. Ç' est sovint po cisse råjhon ki bråmint des djins rwaitnut ci sôre di societé la come estant, d' ene avuzion foû reyalitivisse[3], li meyeuse. Ene ôte d' leus missions est ossu d' mostrer l' egzimpe å peupe ; come les mwaisses di scole, les eduks eyet les parints el doevnut fé avou les efants yet djonneas.

K' nos soeyans d' acoird u nén avou ci dimefiyaedje djenerå la, i fåt ricnoxhe k' i gn a mwints derams pattavå yet toltins. Avans-nos belmint dandjî d' astapler ene lisse ? Ç' est a vozôtes di djudjî. Tenawete, cåzans-nos d' zelzôtes cwand is font ene sacwè k' est bén ? "Pocwè fé ?", mi dmandroz-vos.

El politike, ç' est on sudjet vraiymint boigne. På egzimpe, rén k' l' orgånizaedje di l' Estat : li federå padzeu tot ; les kiminåltés po les dujhances sociales e-n ewålisté avou les redjons po les dujhances economikes ; les provinces yet les comenes. Duvréns-nos nén esse binåjhe d' viker dins on payis wice nos estans, teyoricmint, bråmint riprezintés ? Motoit bén k' nos avans l' tiesse ki toûne trop sot po poleur profiter ? Sortoit cwand certinnes tchôzes rinovelnut l' istwere del Beldjike, come li fwait k' elle est èn Estat-Froteu, avou deus nåcions, etur troes innmis. Cisse tcherpinte ci acdine al Beldjike di s' protedjî d' ès peupe. Cisse tcherpinte ci ricfoirte onze miyons d' djins dins l' asblawete come on Tchålerwetî k' atchtêye des banaes ecolodjikes vinant d' Couba. Cisse tcherpinte ci acdine åzès djins d' vir voltî ses friches, ès tchocolåt, ès filet amerikin, ses bires, ses rodjes diåles, ses biestrijhes vinant di Knokke yet ki va disk' e-n Årlon, del Flande ki kine tottavå, del Brussele k' est purade Uropeyinne, del Walonreye ki s' mete al fén.

Li pårminêye nos årè prové k' nos pôrans, al avni, rawårder ces femes yet ces omes ki sont å povwer. Nos årans bén mezåjhe d' ene pitite binde ki serè todi rola po nos aidî conte cisse dråwe vola k' on lome voltî : li shijhinme distindaedje di masse[4] kerlé på tos les umins. Ç' est on problinme k' on-z årè al avni. Do côp, i n' est nén co possibe d' î médyî asteure. I fådrè trover des devudindjes padri k' i n' soet trop timpe.

Ç' est po çoula k' el peupe dine el madjorité d' ès povwer ki sieve al societé. Pocwè diner å peupe li povwer k' i n' a cåzumint nén ? Avou l' povwer, les citweyins normås pôrént nén trover des deduvindjes k' assonrént a tertos. Avou l' povwer, el nåcion beldje si distrocelreut tote seule, a cåze d' si peupe. Avou l' povwer, les citweyins prindrént l' boutaedje des politikîs yet politicresses ki serènt, motoit, å pwintaedje u, motoit, oblidjîs d' fé èn ôte boutaedje ki n' leu rime nén : on tchimisse ki boute come maçneu, på egzimpe. Ké-n afwaire pol economeye. Ç' est çoula k' vos vloz ? Est-ç' k' el monde politike n' est nén parfait ? Nonna, mins on n’ såreut fé d’ amlete sins casser des ous, dit-st i ! Vocial li kesse, shuvanmint : pocwè sacwants volnut l' pea des politikîs ?

Pî-notes

Note Wikissourd
Trazinme årtike di "Li Walofile Gazete", sicrît li 2 di måss 2021
  1. Minimum
  2. Représentatif ; indirect (dans le cas d'une démocratie)
  3. Objectivisme
  4. Sixième extinction de masse