A l' Årdène, ou mwès d' octôbe 1998
In timp d' Toussint, a n' nin mète in tchin a l' uch. Assî su ene bon martchî tchèriye du plastik, dju su ki rwête lu plûve ki cheut, tchèsséye på scwace-vint, èt ki vint martoker su les cårôs dou doube uch-ås-fgnesses ku dj' ê padrî m' måjon.
Duspu ttå matin, ça n' è nin staté ! Et mi k' avot idéye d' ale rachèver d' tcheryî les kékes siglisséyes du bwè ki mu dmèrèt dul pårt dud la deus ans. Mé poucwè fé, va, dou bwè ? On-z est metu l' tchåfadje electrike dud l' anéye passéye. On n' broûlrè nin ddja les hopês d' cwades k' on-z è ragrègné al rabôre èt tout dou long dul måjon. Dabôr ku l' bwè duvrot zesse rukèru come dul manôye du påpe, vou l' la k' est ki branich din les côpes èt les viréyes. Su c' timp la, on cbroûle lu pètrole, k' il è falu 300 miyons d' anéyes ou Bon Diu pou l' fabriker. Pôve nouzôtes, les tchins d' tchèrètes, les fèmes a biciclète, èt les omes k' ont des cawètes !
Ene sôte d' êr fwêt flitchî les yèbes, èt dessiner des wachlisses sul rumoye. Sul vite ene miète cråsse, les goutes su rdjondèt a deus treus a-n ene pitite coûrote ki ride djus djusk' ou bati dul fugnesse.
Dju tûze ene miète ås miyons d' djins ki son-st inla al lavåsse, sin-z alcwète, moutè sin tchôds mousmints pour zês s' ahouwer, låvå ou Cossovo, laddé ou Kurdistan, ladrî a l' Afganistan. Dju tchesse çute idéye la abiydumin vôye. Dju n' mu sin pu l' fwace du soupwarter toutes les rascråwes dul dagn. Dj' ê fwêt ça dinltimp, èt sîjanmin, passer treus ans du m' vikériye come pwarteu d' civîres å Mèdcins sin Frontîres.
Lu plûve ratake a cheure. Tanawète, lu vint l' asnondiye suconte des cårôs, come ene supitéye d' asperdjesse d' in curé ki s' årot yu lvé dou sclindje pî èt ki can'rot esprès ses parwasyins. I n' fwêt nin co si tchôd din l' bèle place, douwè ? Çu tchôdeur la des tchåfoûs electrikes, ça n' tu sårot rachandi comifå. Djusse bon pou câsser l' tchambe, èt èco ! Di çku t' vus, on n' batrè toudi måy lu bwè.
Poucwè k' l' imådje da Houn Shing s' è vnu mète duvant mes ouy a ç' moumin la ?
Houn Shing, c' e-st ene infirmîre taylindesse k' ovrot avu nouzôtes al dêrine mission ku dj' ê fwêt pou lz èmèssefs (M.S.F.), al Tchètchèniye. Ile n' astot k' ene dumiye tiesse pu ptite ku mi, ça vut dîre dedja hôte adjambléye pou ene Aziyatike. Nin trop cråsse ni trop mwinre. Lu cwâr d' in man'kin, téss !
Lu prèmî côp k' on-z è toumè essanne din ene ekipe du strapance pou dusblèyî les djins cwachîs pås bombårdumins russes, mu sang n' è fwêt k' in catour. Duspu don, din m' cervê, c' è stî Houn Shing pu long ku l' brès.
Ile vinot djusse d' achèver ses studiadjes a ene sucole d' infirmîres dulé Bancok. Ille avot fwêt chij ôtes mwès a Singapour : in specialijadje sul médyince ézès catastrofes. C' astot su prèmîre mission pou lz M.S.F.
Mi, dj' asto ddja, sapinse k' on n' dit, in vi paltot. C' astot mu sètime èvoyadje M.S.F., tchèke côp pou treus smwinnes in mwè, padècô dpu. Ça fwêt k' dju lî ê moustrè sacwantès caroutes dou mustî. Din ké cas k' i fåt fé bèbèle avu les sôdårds, èt s' ahoter påjîrmin ås båradjes, èt din kés cas k' i fåt passer lu pu rade possipe, avu l' hoûlåd dul djipe ki beurliye, èt les blans mousmints avu l' roudje créchant d' lune des ekipes mèdicales, sin trop s' rutoûner des mitrayètes ki n' wazront toulminme nin tirer.
C' è stî impossibe, su les 42 djous ku c' mission la – ene pu longue ku les ôtes – e dèré, du s' rutrover fok ambèdeus, mi èt Houn Shing, inte cwate-z ouy. Pourtan, dju sinto ene assatchance atur nouzôtes deus k' astot toudi pu fwate d' in djou a l' ôte. Nôs mwins ki s' aduzin cand dju lî passo les sringues. Su cwâr cåzu plakè sul minne cand ile vinot régler lu sgoutadje d' in baster ku dj' asto ki tnot å hôt. Nôs deus djambes djusse yene suconte du l' ôte cand on ruvnot, acassès come des sorets, dins les ptites sutrètès djipes, a cåze du deus treus blessîs lèdjîs k' on-z avot tcherdjî d' rawète.
I rdrache.
Ttaleure, lu plûve tchèyot a 45 dègrés, des côps co pu awiyanmin, èt zesse monnéye èvôye al dusblouke, a l' asulon dul fwace du l' ér. Asteure, c' est des grossès goutes, cåzu des gurzês, ki rdjiblèt duvant mi su l’ pwate-ås-fgnesses, djusse du l' ôte des costès dou termopan. La ene sufwête avincion, séss, ti, valet. Avu les cårôs ordinéres, dinltimp, tu mètos t' mwin a deus cintimètes dou vére èt tu sintos l' frèdère. Asteure, lu frèd nu passe pu houte dou vére. Cè k' c' est pou ça k' lu syince !
Dju rtape mes ouy su lu tchminéye, èt rwêtî ene foto sul djîvå. Houn Shing est la, avu mi, èt co brâmin dz ôtes : ene doctoresse èt deus manedjeus M.S.F. èt ene ekipe di mèdcins èt d' infirmîres tchètchènes. C' astot, si dju l' tin bin, lu dvant-dêrin djou. On-z avot parvunu a fé aspêtchî lu fuziyadje du deus sôdårds russes k' avin stî ramassés pa des cîs d' l' Arméye Blantche da Shamil Bassayev.
Dju pu dire, sin m' vanter, ku c' e-st a cåze du mi k' il ont rpwartè vète pê. Dj' avo cåzé avu les Rèzistants d' in vièrset d' l' Alcoran k' aspêtche a ene djin du dècider dul mwârt d' ene ôte djin, in vî rimrame ku dj' aveu-st apri timp d' ene mission ou Sâra occidintå, après Tindouf. Ça n' va ku din les payis wisku l' islam n' est nin pår ascativeus. N' aloz nin sayî ça ôte pårt, a l' Aldjèriye, mètans. Vous l' åriz pou des djayes.
Houn Shing ses djambes ! Su c' poitrêt la, c' est l' prèmî côp k' ille avot metu ene cote, ki lî rmontot ene mwin oudzeu des dgnos. Çu ki m' è vnu a l' idéye çu nute la mu rvint al tûzéye asteure, wez, ku l' plûve è ene miète artè ses dusgoulinadjes eyet l' vint ses hoûladjes.
Gn è ene cornaye ki vole djus dul grosse hesse, èt s' vunu rabate su l' yèbe din l' tchamp dou vèjin. Ramasser in viêr, va, dandjreus. Ene hapéye après, gn è ene agace ki passe din l' contråle sinse èt voler houte dul håye, avu ses ptits batmints d' éye, come yene k' est toudi presséye.
Asteure, dju wè Houn Shing k' est la, duvant mi, ou mitan dul bèle place.
Ayi, c' est bin leye ! Ses neurs tchuvès rutayîs djusse duzeu ses ptits fins ouy ki loûjèt come des bréjes. Et in ptit riya al cwane des lèpes ki dit : dju t' va fé ene surprîje. Ile dusboutune su blan dvantrin d' infirmîre.
Maria Deyî ! Ile n' è cåzu rin padzou, k' in ptit strèt chorte ki lî plake å cwâr, åzès hantches, al mizére. Des longuwès botes du cûr ki vont djusk' ou dzou des dgnos. Des tchåsses nilon brunes foncé. Ene pitite taye fwârt coûte, k' on lî wèt l' boutroûle, èt mou å lådje sul gavéye. In roudje-måve noret a s' cô, dul minme couleur ku les pièles du ses pindants, dul minme couleur ku ses lèpes.
Lu vint eyet l' plûve bayèt i co sul campagne ? Les fouyes des åbes cavolèt ile co din les choufulriyes dul grande êr ? Les neurès cornayes èt les caboléyès agaces sont ile rupachéyes du viêrs èt d' broustions ?
Dju n' unn ê dkère ! Ku l' dagn atîre toûnrot co a l' aviér, èt s' n' unn åro dju co dkère ! Dju danse in slô avu Houn Shing. Ses brès sont agritchîs après m' cô. Dju lî ê apicî su hènète èt l' grawtiyî avu mes ongues. Ile clince su tiesse ; ses lèpes su vnèt aplaker su les minnes. Mu linwe mousse a s' boutche, li pu lon k' dju pu. Mu-n ôte mwin lî sint les coches, catchéyes pås tchåsses nilon ; les can'dôzer, les fiesti, rupasser pa padrî, sinte su cwâr, pougnî din s' tchår, rumonter toute lu chine du s' dos, duzou s' tchumije, avu mes ongues ki lî curnachèt s' pê. Lu dzou du s' vinte su vint cafroyi après l' minne din l' balancinadje d' ene muzike k' on n' ôt ddja, mé ki srot co bin lu cile du « Je t'aime moi non plus » û d' ene plactéye da Dona Summer. Dju cabiançans avu des pu rades mouvmints, a môde du ståré tango. Yene du ses djambes su vint stikî inte du mes deus coches. Houn Shing su cwâr su met a fé des wachulmints du dzeu ou dzou, come ene poyuwe houline ki cråpe su ene fouye du cabu.
Dju clô les ouy.
Mu keur sukète mu cwastrèce.
Dju su ki hane come in tchin k’è couru dîj kilomètes lon après in ciêr.
dedja eplaidî so l' Aberteke (ciddé), pu rprins avou èn ôte boket dins « Eviè Nonne » e rfondou.